Wiertarka bezwładnościowa

Wiertarka bezwładnościowa

Nie tylko najmłodsi, duzi faceci też lubią zabawki. Wiertarkę bezwładnościową zaliczam do tego typu sprzętu, a dlaczego tak uważam wyjaśnię w niniejszym artykule. Wiertarka bezwładnościowa to urządzenie do niecenia ognia wykorzystujące siłę bezwładności i ścieranie się dwóch kawałków drewna. Nie wiem jak teraz, ale kiedyś dzieciaki bawiły się w puszczanie bąka, nakręcało się go, a on się obracał i tańczył na stole lub podłodze. Najczęściej wiertarkę bezwładnościową możemy zobaczyć na pokazach historycznych gdzie jest wykorzystywana do wiercenia otworów w kości czy bursztynie, taka pierwotna wiertarka. Technika jest bardzo stara i była już w neolicie.

Wiertarka służąca do niecenia ognia jest w działaniu podobna. Zbudowana jest z wiertła, ramion i obciążnika. Wiertło to pionowy kawałek drewna, czasem z wymienną końcówką. Jeśli wiertło ma się ścierać i powstać żar to robimy go z odpowiednio dobranego gatunku drzewa. Lista gatunków jest taka sama jak przy łuku ogniowym. Świder rzecz jasna musi być prosty, suchy i nieżywiczny. Jeśli chcemy zrobić wiertarkę z wymiennymi końcówkami (na dłuższa metę się opłaca) to polecam wiertło zrobić ze świeżego kawałka prostej gałęzi czarnego bzu, która jest pusta w środku i łatwiej będzie zamocować nam końcówkę roboczą.

_MG_1152 copyNa wiertle zamocowany jest obciążnik, który jak sama nazwa wskazuje ma nadać urządzeniu odpowiednia masę. Kształt obciążnika jest również ważny, dobrze jakby miał w miarę możliwości regularną formę przypominającą dysk, ale da się to obejść. Obciążnik w formie dysku, który jest jednym kawałkiem drewna bądź skały wymaga od nas wykonania w środku otworu na świder. Tu niestety pojawia się problem, raczej nikt nie nosi ze sobą do lasu wiertła i wiertarki akumulatorowej. Zrobienie wiertarki bezwładnościowej w domowym warsztacie to inna bajka. Wiercenie otworów w drewnianym krążku czy kamiennym dysku w warunkach leśnych raczej odpada. Obciążnik najprościej wykonać z połączenia drewna, kamieni i sznurka, nie trzeba wtedy wiercić żadnych otworów. Jak bardzo chcemy możemy wykazać się cierpliwością i wywiercić otwór w kamieniu za pomocą łuku ogniowego. Jest to jak najbardziej możliwe, twarde drewno na świder, podsypywanie piaskiem i do roboty. Kiedyś wiercono w ten sposób otwory nawet w tak twardych skałach jak krzemień. Wiercenie łukiem w miękkich skałach idzie dość szybko, w wapieniu nawet ręcznym wiertnikiem jesteśmy w stanie zrobić otwór.

Wielkość obciążnika ma duże znaczenie, dobieramy jego masę odpowiednio do średnicy wiertła i wiertarki. Trudno tutaj mi coś więcej powiedzieć, dokładnie uściślić, jaką masę ma mieć obciążnik. Jeśli zrobimy za lekki obciążnik to możemy się ratować dokładając jeszcze kamień (wymienić na cięższy) albo pocienić wiertło. Twardsze drewno świdra i większa jego średnica wymaga zastosowania większego obciążenia, zasada ta sama jak przy łuku ogniowym i świdrze ręcznym. Lekki obciążnik powoduje niewystarczający docisk do deseczki, wiertło będzie szybko się obracać, ale nie będzie wystarczającej siły docisku, która wywoła tarcie, w efekcie końcowym nietworzenie się gorącego pyłu. W pewnym zakresie można zniwelować wadę lekkiego dociążenia zwiększając siłę z jaką dociskamy ramiona, jest to jednak męczące. Z kolei zbyt duże obciążenie wiertarki spowoduje zatrzymywanie się wiertła, wolniejsze obroty, szybkie ścieranie się końcówki na zbyt gruby pył i niską jego temperaturę. Budowa wiertarki bezwładnościowej przychodzi łatwiej wraz z doświadczeniem.

Ramiona robimy z kawałka płaskiej deseczki z wywierconym, końcówką noża, otworem po środku długości, przez którą będzie przechodzić swobodnie wiertło. Łączymy je z wiertłem za pomocą linki tak, by się zatrzymywały powyżej obciążnika. Naprzemienny ruch ramion góra-dół powoduje wprowadzenie w ruch obrotowy wiertła. By wiertarka działała jak należy trzeba zachować przy jej budowie odpowiednie proporcje. Stare mądre książki podpowiadają, stosunek długości wiertła do ramienia i sznurka powinien wynosić 4: 3: 5, taki trójkąt. Nie wspomniałem jeszcze o materiale na podstawkę, wykonuje ją z tego samego materiału, co świder, zwykle całość jest z sosny.

To zabawka już zbudowana, teraz czas na sprawdzenie jak działa. Sznurkiem oplatamy wiertło tak, by ramiona były w górze. Gdy naciśniemy za ramiona w dół to sznurek zacznie się odwijać i spowoduje to obracanie się świdra. Płynnie zwiększamy nacisk i obroty powtarzając ruch ramion góra-dół. Wiertło obraca się raz w jedną, a raz w drugą stronę.

Gdy budowę wiertarki zakończymy sukcesem i pobawimy się nią to spójrzmy jak wygląda ta technika na tle innych metod. Od razu zauważycie, że już sama wiertarka jest bardziej skomplikowana w budowie niż świder czy łuk ogniowy. Zrobienie jej zajmuje więcej czasu, materiałów i narzędzi. Jest cięższa i większa. Nie ma porównania do świdra ręcznego gdzie mamy tylko dwa patyki. Samo uzyskanie żaru wiertarką może jest proste, jednak uważam, że jest to technika mniej skuteczna niż np. łuk ogniowy. Trzeba starannie dobrać wszystkie elementy wiertarki, by dobrze działała. Pod tym względem łuk ogniowy jest prostszy zarówno do wykonania, jak i obsługi. Z historii wiemy, że ogniowa wiertarka bezwładnościowa nie była najpopularniejszą metodą uzyskiwania ognia. Warto ją jednak poznać jako ciekawostkę. Zapraszamy także do obejrzenia filmu instruktażowego, w którym zademonstrowaliśmy działanie wiertarki.

Tagged , , .

Fan archeologii doświadczalnej, dzikich roślin jadalnych, geologii, turystyki i bushcraftu. Współtwórca projektu Szkoła Rzemiosła Survivalowego. W ramach projektu prowadzi zajęcia z technik ogniowych, obozownictwa (uzdatnianie wody, plecenie, zdobywanie pożywienia, budowanie schronień, rękodzieło leśne) oraz łupania kamienia. Jego pasją jest las i przebywanie w nim. Zajmuje się rekonstrukcją pradawnych technik ogniowych. Współpracuje z Nadwiślańskim Muzeum: Żmijowiska. Artur jest osobą, która nie umie usiąść spokojnie. Lubi działać, zgłębiać i uczyć się. Jako Redaktor Leśnego Rzemiosła pisze o prymitywnych technikach ogniowych.

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

dwa × 5 =