Typy siekier

Typy siekier

Siekiera jest bardzo prymitywnym narzędziem, ale jakże niezastąpionym. Po dzień dzisiejszy są one ulepszane tak, by coraz lepiej wykonywały swoje zadania. W wyniku tego mamy wiele typów siekier. Różniących się od siebie wagą, materiałami, precyzją wykonania czy rozmiarami. Najpierw podzielimy je sobie według zastosowania.

Siekiery ciesielskie – stworzone z myślą o mniej lub bardziej precyzyjnej obróbce drewna jako surowca budowlanego, meblarskiego czy artystycznego. Wiele z nich ma jedną stronę żeleźca płaską oraz szlif dłutowy. Dzięki temu można ciąć od tej płaskiej strony pod minimalnym kątem. Pozwala to na zachowanie dobrej kontroli nad ciętym materiałem. Taka budowa minimalizuje ryzyko wcięcia za głęboko czy rozłupania obrabianego kawałka drewna. Kolejną cechą charakterystyczną jest prosta krawędź tnąca. Zapewnia ona równomierne cięcie na całej długości. Topory do ciosania bali mają całe ucho odgięte w prawo lub w lewo, a więc i cały trzonek jest odgięty. Pozwala to na ciosanie bali bez ryzyka obtarcia sobie palców czy knykci o korę. Wzorów siekier ciesielskich jest niesamowicie dużo, a każda ma swoje wyjątkowe zadanie. Są takie do robienia wcięć w balach (mortising axe), do ciosania (goosewing hewing axe), a także mniejsze z zaokrągloną krawędzią tnącą i ostrym, cienkim noskiem ostrza, który umożliwia robienie wcięć i zagłębień (carving axe). Długość trzonka w takich siekierach będzie się mocno wahać, od 15cm aż do ponad metra.

Kolejnym typem będą siekiery strażackie. Charakteryzują się one dużym kolcem zamiast obucha. Taki kolec można wbić np. w drzewo, by ułatwić sobie jego wyrwanie, a także ratować się nim podczas poślizgu na dachu (wbijamy siekierę w dach stroną od kolca i trzymamy się trzonka – trochę jak przy użyciu czekana wspinaczkowego). Niektóre z nich są robione ze specjalnych nieiskrzących stopów, co pozwala na pracę w obecności łatwopalnych chemikaliów. Część z siekier strażackich ma trzonek z tworzywa sztucznego, gdyż w przypadku złamania się nie zostawia ostrych krawędzi, a jednocześnie jest wytrzymalszy. Inne zaś, mają tradycyjne drewniane trzonki, które przyjemniej leżą w dłoni i łatwiej jest je wymienić.

Tasaki masarskie i rzeźnicze wykonane są ze stali nierdzewnej o prostej krawędzi tnącej i krótkim dębowym lub polipropylenowym trzonku. Pełnowymiarowe topory służą do dzielenia krów czy świń na tusze oraz mniejsze kawałki. Ich waga wynosi 2-3kg, ale mają krótkie trzonki – ok. 50cm.

Leśne rzemiosło promo (prostokat)

Tomahawki czyli indiańskie siekiery bojowe. Słyną ze sposobu osadzania trzonka od góry, a nie od dołu jak w normalnych siekierach. Taki trzonek nie wymaga żadnego dodatkowego klina, gdyż sam klinuje się na zwężeniu w uchu. Przeważnie są lekkie, tak by można było nimi walczyć jednorącz, a także szybko nimi rzucać. Najbardziej popularne są pipe hawk czyli tomahawk-fajka . W dzisiejszych czasach tomahawki są używane przez niektóre jednostki armii amerykańskiej. Współczesne mają często konstrukcję full tang, wykonane z jednego kawałka stali z zamontowanymi okładzinami.

Siekiery rozłupujące i siekieromłoty służą do łupania drewna. Kindling axe czyli toporki do łupania szczap mają 30-40cm, a ważą paręset gram. Najcięższe i największe siekieromłoty to tzw. monster maul i ich waga wynosi paręnaście kg przy długości trzonka ok. 1m. Niektóre mają po prostu gruby, pojedynczy klin inne znowu posiadają kilka klinów. Do drewna twardego siekieromłoty są grube i mają krótką krawędź tnącą. Uniwersalny powinien mieć 90cm długości i 3kg żeleziec.

Siekiery sportowe – używane na zawodach. Zalicza się do nich specjalne siekiery dwustronne, a także drwalskie. Dwustronne służą do rzucania, ponieważ są tak skonstruowane by mogły się wbić w cel w wielu konfiguracjach, ale dopiero prawidłowe trafienie daje najwięcej punktów. Siekiery, które służą do rąbania na zawodach drwali ważą 2-2.5kg i mają od 70 do 95cm. Kiedyś do tego celu używano drwalskich siekier kutych, które jednocześnie mogły być używane podczas pracy w lesie. Dzisiejsze siekiery sportowe są frezowane by zachować powtarzalność, nie tracąc na precyzji wykonania, a ich właściwości nie pozwalają na użycie w lesie – stworzone są tylko do rąbania konkretnego, odpowiednio przygotowanego drewna.

Topory i toporki bojowe są używane głównie przez rekonstruktorów. Te do walki i treningu są tępe, mają krawędź tnącą co najmniej 3mm. Dzięki temu są bezpieczne i dopuszczane do bitew. Do rekonstrukcji rzemiosła i bytowania stosowane są już toporki i topory ostre. Najbardziej popularnymi toporami bojowymi są topory wikińskie tzw. „duny” – dane axe. Ciężkie, od 1kg (ażurowe) do 3kg i najczęściej osadzone na prawie dwumetrowych trzonkach.

Teraz przejdźmy do typu siekier z którymi będziemy mieli najwięcej do czynienia. Siekiery drwalskie, ogólnoużytkowe, bushcraftowe czy po prostu uniwersalne. Najwięcej wzorów tego typu pochodzi z USA, jest ich około 50. Nazwy niektórych są ściśle związane ze stanem w którym zostały stworzone, np. wzór Connecticut. Inne zostały utworzone z myślą o cięciu konkretnego rodzaju drewna, np. cedar axe. Generalnie można wyjść z założenia, że im bardziej miękkie drewno siekiera ma rąbać, tym dłuższą i cieńszą krawędź tnącą powinna mieć, a im twardsze, tym krótszą i grubszą. Siekiery drwalskie mają żeleziec ważący przeważnie od 1.5kg do 2.5kg. Rzadkie okazy mogą mieć trochę więcej. Długość trzonka między 70cm, a 95cm.

Siekiery bushcraftowe, jak wszyscy wiedzą, są często dużo mniejsze i lżejsze. Wystarczająca ma żeleziec ok. 800g i długość trzonka 70cm. Siekiera o takich gabarytach pozwala na całkiem wygodne ścięcia drzewa, okrzesanie go, porąbanie i połupanie w leśnych warunkach. Oczywiście siekiery bushcraftowe często są połączeniem kilku typów innych siekier, by stworzyć narzędzia wielozadaniowe.

Tagged .

Marcin z wykształcenia jest filologiem języka angielskiego, a z zamiłowania surwiwalowcem i bushcrafterem, aczkolwiek w wersji z własnymi zasadami. Nie podąża żadnym z utartych szlaków w tej dziedzinie. Jego hobby to narzędzia tnące - przede wszystkim siekiery, maczety i duże noże. Uwielbia odnawiać zabytkowe siekiery i piły, a także inne narzędzia. Nie ma to jak przywrócić kawał historii do stanu w pełni użytkowego! Sztukę ostrzenia opanował na tyle, że każde narzędzie jakie mu wpadnie w ręce jest w stanie wyostrzyć na brzytwę. W kręgu jego zainteresowań znajduje się także rekonstrukcja historyczna. Marcin z charakteru jest miły i przyjazny, ale do czasu. Lubi dyskutować przy ognisku do białego rana. Będąc w redakcji Leśnego Rzemiosła pisze o narzędziach wykorzystywanych w bushcrafcie oraz tematach blisko z nimi związanych.

Zostaw komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

2 + 4 =